جامعه شناسی تغییرات اجتماعی - (social change )

 

مهدی فضلی

  تغييرات اجتماعي عبارت است از تبديل ها و دگرگونيهايی كه در طول تاريخ در اصول زندگي جامعه و يك ملت رخ مي‌دهد. اين تغييرات از هزاران عامل داخلي و خارجي و نيروهايي كه زاينده شرايط داخلي يا خارجي گروه است، پديد مي‌آيد.

  تغييرات اجتماعي به دو دسته كلي و جزئي تقسيم مي‌شوند. تغيير جزئي در بخشي از نظام صورت مي‌گيرد؛ مانند تغيير در مالكيت خصوصی و يا اصلاحات در خدمات اجتماعي براي اقشار كم درآمد؛ اما، تغيير كلي به دگرگونيهائی اطلاق می­شود كه در كل نظام اجتماعي صورت مي‌گيرد؛ مانند انقلاب.

 ويژگيهاي تغيير اجتماعي

  يك پديده در صورتي تغيير اجتماعي محسوب مي‌شود كه داراي خصوصيات زير باشد:

 1) تغيير اجتماعي؛ پديده ای جمعي است و لزوماً جامعه يا بخش مهمي از آن را در بر مي‌گيرد.

 2 ) تغيير اجتماعي؛ بايد ساختي باشد يعني در كل سازمان اجتماعي يا برخي قسمتهاي تشكيل دهنده آن ايجاد شود.

 3) تغيير در طول زمان مشخص مي‌شود؛ يعني بايد بتوان بين دو يا چند مقطع زماني، مجموعه تغييرات آنها را مشخص نمود.

  4) تغيير اجتماعي؛ بايد مداوم و استوار باشد و سطحي و زودگذر نباشد. بنابر آنچه گفته شد، تغيير اجتماعي در يك جريان تاريخي در جامعه اثر مي‌گذارد.

 

ادامه نوشته

چالش های پیش روی فرهنگ در فضای مجازی

مهدی فضلی

گسترش فزاینده فناوریهای اطلاعاتی و ارتباطی در سالهای اخیر، حیات بشری را در ابعاد مختلف سیاسی، اجتماعی و فرهنگی تحت تاثیر قرار داده است. همان طور که تلگراف، تلفن و راه آهن در قرن نوزدهم و اوایل قرن بیستم باعث تحول چشم اندازهای ملی و بین المللی شدند، فناوری ارتباطات و وجه مشخص آن، یعنی اینترنت در زمان ما، تحولات بی سابقه را به دنبال داشته اند؛ تا آن جا که به وجه غالب جهان معاصر تبدیل شده است. گسترش فزاینده فناوری اطلاعات و ارتباطات، که مانوئل کاستلز از آن به عنوان «جامعه شبکه ای» یاد می کند، منجر به تحول و دگرگونی در ابعاد مختلف سیاسی، امنیتی، اقتصادی و اجتماعی شده است. ویژگی های جامعه شبکه ای همچون اقتصاد اطلاعاتی، فرهنگ مجازی و کاهش اهمیت زمان و مکان در تعاملات اجتماعی ویژگی متمایزی به هزاره سوم بخشیده است که اصل بنیادین آن اهمیت محوری فرد در عرصه فعالیتهای اجتماعی، سیاسی و اقتصادی با بهره گیری از ابزارهای نوین ارتباطی و اطلاعاتی است. 

 فضای مجازی (اینترنت) دارای پنج خصوصیت است که آن را از سایر رسانه ها متمایز کرده است. ویژگیهای منحصر به فرد و متمایز کننده فضای مجازی عبارتنداز:

ادامه نوشته

شیعیان اقلیت فراموش شده عربستان

 

مهدی فضلی

مشارکت شیعیان عربستان سعودی در جامعه سنّی از تمام شیعیان عرب کمتر است. آن‏ها بسیار محرومند؛ به این معنا که تنها شیعیانی هستند که نه فقط از تبعیض در عمل، بلکه از تبعیض‏های قانونی در این کشور رنج می‏برند و تقریبا بکلی از اظهار علنی سنن مذهبی خود محرومند و به عنوان اقلّیتی کوچک، به هیچ وجه نمی‏توانند خواستار این باشند که به نفوذ سیاسی زیادی در کشور دست یابند. این درآمدی است از مقاله مهم گراهام فولر استاد علم ادیان در دانشگاه نیویورک و تحلیلگر سیاسی خاورمیانه که سال ها پیش تحت عنوان «شیعیان عرب، مسلمانان فراموش شده» به رشته تحریر درآورد.

نگاهی جامعه­شناسانه به ساختار داخلی عربستان سعودی حاکی از آن است که این کشور همچون بسیاری از کشورهای عربی منطقه فاقد مشروعیت سیاسی لازم برای تداوم ثبات سیاسی است.

 

ادامه نوشته

پروژه هایی برای مطالعه زندگی روزمره در ایران

مهدی فضلی

تأمل در باب زندگي روزمره ايرانيان  مي‏تواند پروژه اصلی مطالعات فرهنگی در جامعه ما باشد. در باب اينكه چنين تأملي چقدر اهميت دارد چندان بحث نمي‏كنم. به همين نكته اكتفا مي‏كنم كه چنين توجهي به چالش كشيدن جامعه شناسي متعارف در ايران نيز هست كه به دليل غفلت از رويدادهاي روزمره و توجه به قلمروهاي كلان، از يكسو به دام نظريه‏هاي كلان در افتاده و از سوي ديگر در چنگال نوعي آمارگرائي اسير شده است.نظريه‏هايي كه صحرايي از انتزاعيات را پديد آورده است. اسطوره آمار و اسطوره مفاهيم پيچيده نظري و انتزاعي ابزارهاي متعارف جامعه شناسان ايراني ‏اند كه از آن طريق امرار معاش مي‏كنند و به اصطلاح نان بازو مي‏خورند. جامعه شناسي در اشكال موجود آن حرفه‏اي براي گذران زندگي است و مسوليتي بيشتر از آنچه مرد در برابر خانواده دارد بر دوش ندارد يعني حرفه‏اي براي نان آوري منزل. جامعه شناسي بايد به زندگي روزمره بر گردد و آن هم آنچه كه در جامعه خودمان مي‏گذرد.

ادامه نوشته