یادداشت های یک دانشجو

مهدی فضلی

به نظر کاترین مارشال تحقیق عبارتست از فرایندی که پژوهشگر می کوشد بدان وسیله پیچیدگی های روابط متقابل بین افراد را بهتر درک کند.

هم در حوزه علوم طبیعی هم اجتماعی فرضیه ها را باید به وسیله داده ها مشاهده یا تجربه مقابله کرد.

- روش شیوه حرکت به سمت اهداف تحقیق است.

مراحل روش علمی شامل موارد زیر است:

۱- پرسش آغازی ۲- مطالعات اکتشافی ۳- طرح نظری مسئله تحقیق ۴- ساختن مدل تحلیلی ۵- مشاهده ۶- تحلیل اطلاعات ۷- نتیجه گیری.

- پردازش داده ها (دیتا پروسسینگ) بین دو مرحله جمع آوری داده و تحلیل داده قرار دارد.

هدف از پردازش آماده سازی داده ها برای تحلیل است(ساعی).

- پردازش و تحلیل داده ها با سطوح سنجش و نوع متغیر ها ، ارتباط دارد.

- در متغیرهای اسمی اعداد فاقد ارزش ریاضی جهت انجام عملیات خاص ریاضی و محاسباتی هستند.

- در متغیرهای ترتیبی اعداد نسبت داده شده به گزینه ها رتبه و ترتیب افراد را نشان می دهد.

مثل فاصله اجتماعی کم متوسط و زیاد.

- متغیرهای فاصله ای گروهبندی می شود و نیازی به کد گذاری نیست زیرا فاصله بین اعداد باهم برابر است.مثل سن.

-متغیرهای نسبی دارای صفر مطلق است و تمام ویژگی های سطوح قبلی را داراست  مثل تعداد دانشجو.

اندازه گیری:

عبارتست از نسبت عددی دادن به صفاتی از اشیاء یا افراد بر اساس قواعد معین.

- متغیر بعد قابل سنجش هر صفت است که انواع آن بر حسب ماهیت، کارکرد و سطخ تقسیم بندی شده است.

- اندازه گیری هر متغیر، اساسی ترین مرحله ای است که محقق قبل از انتخاب و اجرای آماره ها و آزمون های آماری باید به آن تسلط داشته باشد.

تقسیم بندی متغیرها:

 - برحسب ماهیت، متغیرها به کمی و کیفی تقسیم می شوند:

متغیرهای کمی: تفاوت ها بر حسب مقادیر یا اعداد بیان می شود مانند معدل درسی دانشجو . متغیرهای کمی متغیرهایی هستند که تفاوت میان آزمودنی ها، تفاوت در مقدار یا درجه می باشد.

متغیرهای کیفی: بر اساس تفاوت در صفات یا نوع تقسیم بندی می شوند مانند مذهب . طبقه اجتماعی.

- بر حسب کارکرد متغیر در فرایند پژوهش به ۴ نوع تقسیم می شوند.

 ۱- متغیر مستقل: علت یک پدیده است و روی متغیر وابسته تاثیر می گذارد.

۲- متغیر وابسته: تحت تاثیر متغیر مستقل تغییر می کند و متغیری است که تحلیل می شود. معلول است. هم متغیر مستقل هم وابسته نسبی است و در تحقیقات مختلف وضعیت های مختلفی به خود می گیرند.

۳- متغیر واسطه ای (مداخله گر): متغیری است که تاثیر آن به وضوح، متغیر وابسته و مستقل مشاهده نمی شود و اگر به آن توجه نشود، تحلیل روابط بین متغیرها مخدوش می شود. مثلا اگر در بررسی رابطه تحصیل زنان و باروری به نقش مردان توجه نشود تحلیل ما کامل نیست.

۴- متغیر کنترل: در تحقیقات آزمایشی به متغیری که محقق اثر برخی از متغیرها را کنترل می کند و آن ها را خنثی می کند که به این متغیر کنترل گفته می شود.

- انواع متغیر بر حسب سطح سنجش آنها:

۱- متغیر اسمی: اگر متغیر فقط یک وضعیت را بپذیرد، اسمی است. این متغیر نشان دهنده تمایز بین صفات است و هیچ نوع ترتیب، فاصله و شدت و ضعفی را نشان نمی دهد: جنسیت مذهب وضعیت شغلی تعلق حزبی از متغیرهای اسمی است.

۲- متغیر ترتیبی:علاوه بر دارا بودن یا نبودن یک ویژگی، شدت و ضعف یا به عبارت دیگر ترتیب را نشان می دهد.

۳- متغیر فاصله ای:علاوه بر دارا بودن شرایط دو متغیر قبلی، داشتن یک واحد اندازه گیری استاندارد که مقایسه را امکان پذیر می کند . مثل اختلاف سن افراد که متغیر فاصله ای است.

۴- متغیر نسبی: نقطه شروع آن صفر است. مثل سال تحصیلی افراد ولی دانش هر شخص نسبی پذیر نیست. و نمی شود گفت دانش کسی که ۴ سال درس خوانده ۲ برابر شخصی است که دو سال درس خوانده.

سطوح اندازه گیری:

 چهار سطح است: اسمی - ترتیبی - فاصله ای - نسبی

- پایین ترین سطح اسمی است. و وجود یا عدم وجود یک صفت را مورد سنجش قرار می دهد. مثل جنسیت - مذهب - رشته تحصیلی - ملیت

- ترتیبی علاوه بر وجود یا عدم وجود یک صفت، شدت و ضعف آن را نیز نشان می دهد. و بالاتر از سطح اسمی است.

متغیر سطح سواد متغیر ترتیبی است.بی سواد/ دیپلم /لیسانس

- در سطح فاصله ای علاوه بر ویژگی های قبلی ویژگی دارا بودن یا نبودن یک صفت را نشان می دهد. مثل میزان مصرف آب و برق، سن، وزن، سطح در آمد  و ...

- سطح نسبی پیشرفته ترین سطح اندازه گیری است. دارای صفر مطلق است.

سطوح اسمی و ترتیبی به دلیل ماهیت متغیر ، آزمون های نا پارامتری را ایجاب می کند و آزمون های پارامتری فقط با سطوح اندازه گیری فاصله ای و نسبی قابل کاربرد است.

  سطح معنی داری:

 ارتباط متغیرها از طریق احتمال بررسی می شود. حداقل سطح قابل قبول، احتمال ۹۵ درصد می باشد.

اگر بین دو متغیر رابطه ای مشاهده شود و محاسبت آماری نشان دهد که آن رابطه تنها به احتمال ۵ درصد ناشی از تصادف است و یا به احتمال ۹۵ درصد رابطه غیر تصادفی است، آن رابطه معنی دار محسوب می شود. پس اگر در محاسبات سطح معنی داری، رابطه بین دو متغیر برابر ۰۰۰۱/۰ بود به این معنی است که احتمال به وجود آمدن آن رابطه به صورت تصادفی یک در هزار می باشد و در مقابل به احتمال ۹۹۹۹ در ده هزار رابطه آن دو متغیر ناشی از عوامل غیر تصادفی است.

نکات مهم فصل سوم :

- برای هر پژوهش متناسب با ماهیت علمی آن روش علمی خاصی تعریف می شود.

- روش یعنی شیوه حرکت به سمت اهداف تحقیق.

- مراحل روش علمی که در بالا گفته شد از نکات مهم و تستی این فصل است.

- پردازش داده بین دو مرحله جمع آوری و تحلیل داده قرار دارد.

- هدف از پردازش آماده سازی داده ها برای تحلیل است.

- نسبت عددی و مقداری دادن به صفاتی از اشیاء یا افراد بر اساس قواعد معین را اندازه گیری می گویند.

- بعد قابل سنجش هر صفت را متغیر می نامند.

- اندازه گیری اساسی ترین مرحله ای است که محقق قبل از انتخاب و اجرای آماره ها و آزمون های آماری باید به آن تسلط داشته باشد.

- اگر متغیر یک وضعیت را بپذیرد، اسمی است.

- متغیر ترتیبی علاوه بر دارا بودن یا نبودن یک ویژگی، شدت یا ضعف و ترتیب را نیز نشان می دهد.

-متغیر فاصله ای امکان مقایسه را فراهم می کند.

- متغیر نسبی دارای صفر مطلق است.

- برای متغیرهای اسمی و ترتیبی آزمون های ناپارامتری و سطوح فاصله ای و نسبی آزمون های پارامتری کاربرد دارد.

- ارتباط بین متغیرها از طریق احتمال بررسی می شود.

- اگر در محاسبات سطح معنی داری رابطه بین دو متغیر برابر ۰۰۰۱/۰ باشد بدین معنی است که احتمال به وجود آمدن آن رابطه به صورت تصادفی یک در هزار می باشد.